Mô hình Quá trình Chấp nhận Biện pháp Phòng ngừa (PAPM – Precaution Adoption Process Model) giải thích sự thay đổi hành vi như một quá trình tâm lý học, mô tả cách một cá nhân đi từ chỗ hoàn toàn không biết gì, đến việc đưa ra quyết định, và cuối cùng chuyển quyết định đó thành hành động thực tế.
Khác với các lý thuyết truyền thống xem hành vi sức khỏe là một sự lựa chọn đơn lẻ, PAPM nhấn mạnh rằng việc thay đổi hành vi là một quá trình năng động và là một chuỗi các lựa chọn diễn ra theo thời gian.
Mô hình PAPM chia quá trình thay đổi hành vi thành 7 giai đoạn tuần tự như sau:
- Giai đoạn 1: Chưa nhận thức được vấn đề (Unaware of Issue). Đây là thời điểm ban đầu khi một người hoàn toàn không biết gì về một mối đe dọa hoặc vấn đề sức khỏe.
- Giai đoạn 2: Chưa quan tâm (Unengaged). Ở giai đoạn này, cá nhân đã biết về vấn đề sức khỏe nhưng họ chưa bận tâm hay nghĩ đến việc mình cần làm gì để giải quyết nó.
- Giai đoạn 3: Cân nhắc hành động (Deciding About Acting). Người này bắt đầu suy nghĩ về hành động và đưa ra các đánh giá, nhưng vẫn chưa quyết định được việc có nên hành động hay không.
- Giai đoạn 4: Quyết định không hành động (Deciding Not To Act). Sau quá trình cân nhắc ở giai đoạn 3, nếu cá nhân quyết định không làm gì cả, mô hình sẽ tạm dừng tại đây. Quá trình chỉ có thể tiếp tục nếu sau này họ quay lại quá trình ra quyết định.
- Giai đoạn 5: Quyết định hành động (Deciding To Act). Nếu cá nhân chấp nhận vấn đề, họ sẽ quyết định thay đổi. Lúc này, họ phát triển ý định hành động và bắt đầu lên kế hoạch chi tiết, khởi tạo hành động và đối mặt với các khó khăn để thực hiện hành động đó thành công.
- Giai đoạn 6: Hành động (Acting). Cá nhân tin vào khả năng thay đổi của mình và chủ động thực hiện các bước nhằm thay đổi hành vi (ví dụ: bắt đầu ăn uống lành mạnh và đi đến phòng tập gym).
- Giai đoạn 7: Duy trì (Maintenance). Người đó liên tục nỗ lực để duy trì hành vi mới qua thời gian và ngăn ngừa việc tái phát các thói quen xấu.
Cơ chế thúc đẩy sự thay đổi: PAPM cho rằng việc áp dụng một biện pháp phòng ngừa mới hay từ bỏ một hành vi rủi ro đòi hỏi những hành động có chủ đích của cá nhân, chứ không giải thích sự phát triển thói quen một cách vô thức. Sự dịch chuyển giữa các giai đoạn trong mô hình không tự động xảy ra mà được thúc đẩy bởi niềm tin vào sức khỏe cá nhân (như nhận thức về sự nhạy cảm, mức độ nghiêm trọng, các rào cản, lợi ích đạt được và sự tự tin cá nhân). Ngoài ra, mỗi người có sự phát triển hành vi theo nhịp độ riêng, do đó không có một khoảng thời gian cố định bắt buộc cho việc một người phải ở lại hay lùi lại một giai đoạn nào.
